Ekonomik Darboğazda Kriz Yönetimi: 1. Bölüm

EKONOMİK DARBOĞAZDA KRİZ YÖNETİMİ

"Konkordato", son dönemde haberlerde sıkça duyduğumuz bir kavram. Pandemi öncesinde "İflas Erteleme", Batı'da ise "Chapter 11" olarak anılıyordu. Bu kavramların dayandığı yasal mevzuat, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'dur. "İcra" ve "iflas", hiçbirimizin hayatında karşılaşmak istemeyeceği, insanı tedirgin eden iki ürkütücü kelime. İcra ve iflas bir günde ortaya çıkan sonuçlar değil; sinyallerini vere vere ilerleyen bir sürecin nihai neticesidir. Söz konusu olumsuz sonuç, belirli bir zaman diliminde gelişen ve normal işleyişten tamamen farklı dinamikler barındıran tatsız bir yolun son noktasıdır. Bu nedenle literatürde bu tür durumlar, Kriz Yönetimi gerektiren gelişmeler olarak adlandırılır. Pek çok konuda olduğu gibi Kriz Yönetimi'nin de iki farklı yüzü vardır: kitaplarda anlatılan teorik kısım ve teoride yer almayan, gerçek durumlarda yaşanan pratik kısım. Bu yazıda size literatürdeki Kriz Yönetimi'nin teorik kısmını anlatacağım. Serinin ikinci yazısında ise konunun pratik tarafını geçmişteki kişisel deneyimlerimden yola çıkarak aktaracağım. Umarım bozulmuş bir ekonomik yapı içinde her gün pek çok sorunla yüzleşmek zorunda kalan profesyonellere ve iş insanlarına bir nebze ışık tutar.

LİTERATÜRDE KRİZ YÖNETİMİ

Krizi nasıl tanımlıyoruz

Yönetim literatüründe kriz kavramının tanımı üzerinde bir görüş birliği yoktur. Bu nedenle konu üzerinde çalışan araştırmacılar krizi farklı şekillerde tanımlamaktadır. Bir araştırmacı krizi, etkilediği örgütün varlığını potansiyel olarak tehdit eden bir durum olarak tanımlar (Reilly, 1987:80). Brewton'a göre bir durum; faaliyetlerde ciddi aksamaya, devletin kurumsal alanda yürüttüğü düzenlemelerin artmasına, kamuoyunda şirket hakkında olumsuz bir algıya, finansal zorluklara, yönetim zamanının verimsiz kullanımına, çalışanların moral ve desteğinin zayıflamasına yol açıyorsa kriz olarak nitelendirilebilir (Brewton, 1987:10). Shrivastava ve Mitroff ise işletmelerde ortaya çıkan krizin, bir işletmenin en önemli amaçları olan ticari hayatını sürdürmeyi ve kârlılığı tehdit ettiğini kabul eder (Shrivastava ve Mitroff, 1987:6). *

Bir kriz durumundan söz edebilmek için söz konusu durumun örgütün önemli amaçlarından birini veya birkaçını tehdit etmesi, önemli bir dönüşüm yaşanmadan önce kısa bir karar süresine imkân tanıması ve sürpriz biçimde ortaya çıkması gerekir (KeownMcMullan, 1997:4). Bir başka tanıma göre kriz; örgütün üst düzey hedeflerini tehdit eden, kimi zaman örgütün yaşamını tehlikeye sokan, acil müdahale gerektiren gergin bir durumdur ve bu durumda örgütün krizi öngörme ve önleme mekanizmaları yetersiz kalır (Can, 1997:312). *

Krize yol açan iç ve dış etkenler

Örgüt ile çevresi arasında uyumsuzluğa, bir başka deyişle krize yol açan pek çok faktör vardır. Bu faktörler, dış çevre faktörleri ve iç çevre faktörleri olmak üzere iki başlık altında ele alınabilir (Ataman, 2002:243). Krize neden olan dış çevre faktörleri arasında;

• sosyokültürel çevredeki değişimler,
• politik ve yasal çevredeki değişimler,
• teknolojik çevredeki değişimler,
• rekabet koşullarındaki değişimler ve doğal afetler

yer alır. İç çevre faktörleri arasında ise;

• işletmenin büyüklüğü,
• işletmenin yaşam evresi,
• işin özellikleri,
• yetersiz iletişim, koordinasyon ve kontrol,
• katı örgüt yapısı,
• örgütün merkezileşme derecesi,
• yönetimin yetersizliği

gibi başlıklar sayılabilir. *

Kriz yönetimini benzersiz kılan özellikler

Kriz yönetiminin kendine özgü özellikleri vardır. Bu özelliklerden bazıları şunlardır:

(Haşit, 2000:65):*

• Kriz yönetimi öncelikle krizleri öngörebilen, türlerini ayırt edebilen, buna göre gerekli önlemleri alabilen, krizlerden yeni şeyler öğrenen ve en kısa sürede toparlanabilen işletmeler yaratmayı amaçlar.
• Krizlerin önlenmesi, yöneticilerin krizleri nasıl algıladığına göre değişir. Yöneticiler krizleri tehdit olarak algıladıklarında krizleri önlemede başarı olasılığı artar.
• Kriz yönetimi, başlangıcı ve sonu olmayan, süreklilik gerektiren bir uygulamadır.
• Kriz yönetimi, krizin türüne göre oluşturulur. Her kriz türünün kendine özgü belirtileri ve çözümleri olduğundan kriz yönetimi de kriz türlerine göre şekillenir.
• Kriz yönetiminde başarı sağlamak, yöneticilerin özgüvenini artırır ve morallerini yükseltir.
• Kriz yönetimi önemli, gerekli, zor, karmaşık ve zaman alıcı bir süreç olduğundan; esnek, yaratıcı, objektif, atılgan, cesur, grup çalışmasını seven, harekete hazır, yeniliğe açık ve beklenmedik durumlarda bilinmeyene ya da istenmeyene hazırlıklı olmayı gerektirir.
• Kriz yönetiminde iletişim, düzenleme, kontrol, maliyet, kültür, koşullara bağlılık, planlama, karmaşıklık ve sistemlerin birbirine bağlılığı gibi faktörler önemlidir.
• Kriz yönetimi belirli beceriler ve belirli düzeyde bir tolerans gerektirir.
• Krizler stratejik hedefleri de tehdit ettiğinden kriz yönetimi, stratejik yönetimin kapsamında yer alır.
• Kriz yönetim ekibi hem fiziksel hem de zihinsel olarak eğitilmelidir.

* Murat, Prof. Dr. Güven ve Kamuran Mısırlı, (2005); "Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerde Kriz Yönetimi: Çaycuma Örneği", ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 1, Sayı 1, ss. 3-4, 6-7.